Waarom zoeken we?

Lange tijd dacht ik dat ik wist wat ik zocht.

Zoals zoveel mensen begon ook mijn zoektocht in de wereld om mij heen. Ik verlangde naar liefde, verbinding en erkenning. Ik dacht dat er ergens een doel, een resultaat of uitkomst bestond. Een bestemming waar ik eindelijk zou voelen dat het genoeg was.

Toen dat uitbleef, veranderde de richting van mijn zoektocht. Ik ging me verdiepen in psychologie. In bewustwording. In spiritualiteit. Ik volgde opleidingen, las boeken en probeerde te begrijpen waarom ik steeds bleef verlangen naar iets wat ik nooit helemaal leek te vinden. Jarenlang was dat mijn 'doel' en voelde dat als vooruitgang. Tot ik op een dag ontdekte dat ik nog steeds hetzelfde aan het doen was.

Ik zocht. Alleen de vorm was veranderd.

Die ontdekking zette alles op zijn kop. Want als de richting van mijn zoektocht steeds veranderde, maar de beweging hetzelfde bleef, wat zocht ik dan eigenlijk? Dat bleek een veel interessantere vraag dan waar ik naar op zoek was.

Het begin van de menselijke reis

Terugkijkend begon ik iets te zien.

Een baby leeft de eerste tijd in een vanzelfsprekende verbondenheid met zijn moeder. Er is nog geen besef van een afzonderlijk 'ik'. Geen vergelijking. Geen verlangen. Geen zoeken. Tot er langzaam iets verandert. Het kind ontdekt dat moeder ook weg kan gaan. Het wordt zich ineens bewust van waarin het zich bevond. Bevond. er ontstaat een contrast tussen het nu en wat daarvoor was. Zo ontstaat er ineens ook contrast tussen de eenheid waarin de baby zich bevond en nog niet eens een naam had en het gevoel van alleen zijn als de moeder er niet is.

Voor de ontwikkelingspsychologie is dit een belangrijke en normale stap in het proces van opgroeien. Voor mij kreeg dit gaandeweg een veel diepere betekenis. Ik begon dit moment te zien als het begin van de menselijke reis. Op het moment dat het kind ineens ervaart dat de vanzelfsprekende eenheid verdwenen is, wordt tegelijkertijd de lont van de zoektocht ontstoken.

Vanaf dat moment willen we terug.

We willen weer veilig zijn.

We willen geliefd zijn.

We willen erbij horen.

We willen vasthouden wat we dreigen kwijt te raken.

De persoonlijkheid ontstaat als een prachtige, intelligente poging om met die nieuwe werkelijkheid om te gaan. Dit is niet iets wat 'misgaat' (al begreep ik dat pas veel later). Zo begint het mens-zijn.

Het Paradijs en de appel

Een zijsprong naar het bekende verhaal uit de bijbel, van Adam en Eva. Het inzicht wat ik zojuist ontdekt had, maakte dat ik ook dit verhaal ineens heel anders zag.

Ik las het niet als verhaal over ongehoorzaamheid. Maar als een verhaal over bewustwording.

Ze eten van de boom van kennis. Hun ogen gaan open. Ineens zien ze zichzelf als afzonderlijke wezens. Schaamte verschijnt. Zelfbewustzijn verschijnt. De ervaring van afgescheidenheid verschijnt. Vanaf dat moment begint het verhaal van de mens. De verdrijving uit het paradijs voelt voor mij niet als een straf. Ik zie het als het begin van het avontuur. Pas wanneer eenheid verloren lijkt te zijn, ontstaat immers het verlangen haar terug te vinden.

Zoeken hoort erbij

Het inzicht over de val uit het paradijs veranderde ook mijn kijk op de zoektocht zelf. Ik zie zoeken niet langer als iets wat opgelost moet worden. Zoeken is de beweging waardoor we ervaringen opdoen. Daardoor ontdekken we wat liefde voor ons betekent. Daardoor leren we omgaan met verlies. Daardoor groeien we. Daardoor ontdekken we langzaam wat ons werkelijk raakt.

Ramesh Balsekar zei ooit dat niemand werkelijk weet wat hij zoekt en die uitspraak begreep ik eerst niet helemaal, want ik dacht dat ik het wel wist. Geluk! Dat is wat ik zocht. Maar hij stelde dat een mens dat zoekt niet werkelijk weet wat hem gelukkig maakt. En de waarheid is, dat ik dat zelf ook ging zien. 

Onderweg ontdekken we vooral wat we niet zoeken. We denken eerst dat geluk in succes en erkenning ligt. Totdat succes niet brengt wat we ervan verwachtten. 

We zoeken liefde. We zoeken gerechtigheid. We zoeken verlichting. Steeds weer blijkt dat de vorm verandert, terwijl het verlangen hetzelfde blijft. Balsekar omschreef dat verlangen uiteindelijk heel eenvoudig als:

"Unbroken peace of mind in daily living."

Geen spectaculaire ervaring en geen eindpunt. Gewoon vrede en acceptatie van wat is. Dit is niet het doel wat behaalt is, dit is een totaal ander perspectief

Let wel,  ik beschouw de zoektocht niet als een vergissing. Zij hoort bij het leven. Zonder de ervaring van afgescheidenheid en tekort zou er geen verlangen ontstaan. Zonder verlangen geen zoektocht. Zonder zoektocht geen ervaring. En zonder ervaring geen bewustwording. En zo is de cirkel rond, terug bij de baby die zich nog niet bewust is van iets buiten de eenheid.

We ontdekken gaandeweg dat we nooit precies hebben geweten waarnaar we op zoek waren. We ontdekken het al zoekend. Of beter gezegd... We ontdekken vooral wat het niet is. Soms is de zoektocht extreem en verliezen we onszelf in destructief gedrag. Iets in ons hoopt toch alsnog daarin te vinden wat bijna als verloren is beschouwd. De zoektocht van een verslaafde in heroïne is daarom in de kern niet anders dan de zoektocht van de devote volgeling van een verlichte guru.

Ergens onderweg gebeurt er uiteindelijk vaak iets heel eenvoudigs. De behoefte om het leven te sturen wordt langzaam minder. Er ontstaat ruimte om te zien dat het leven zich al die tijd al ontvouwde. Dat het leven geen probleem was dat opgelost moest worden.

Het leefde zichzelf.

En wij mochten het ervaren.

In liefde geschreven,
Maria Helena